Wetenschappelijke vergadering NVvA in het teken van burgerinitiatieven, sociaal ondernemerschap en sociale ondernemingen

Untitled

Op 21 juni organiseerden Elisabetta Manunza en Willem Janssen, beiden als onderzoeker van de IOS (Institutions for Open Societies, Universiteit Utrecht)-onderzoekshub ‘Social entrepreneurship for societal challenges’ en bestuurslid van de NVvA (Nederlandse Vereniging voor Aanbestedingsrecht), een wetenschappelijke vergadering voor de NVvA rondom het thema ‘De nieuwe inschrijvers op aanbestedingsprocedures’.

Sociaal wetenschapper Thijs van Mierlo, directeur van het Landelijk samenwerkingsverband actieve bewoners, sprak als eerste over de opkomst van burgerinitiatieven en over de obstakels die dezen in de praktijk ervaren.  Daarna sprak Elisabetta Manunza, directeur van het Public Procurement Research Centre van de Universiteit Utrecht en één van de teamleden van de IOS-Hub, over de vraag of burgerinitiatieven onder het aanbestedingsrechtelijke  begrip ‘ondernemer’ kunnen vallen. Eerst besprak Manunza het onderscheid tussen de verschillende rechtsinstrumenten die de overheid kan inzetten om maatschappelijke waarde te creëren bij het voeren van beleid, zoals bijvoorbeeld het stimuleren van burgerparticipatie. Vervolgens besprak Manunza – aan de hand van een uiteenzetting van de jurisprudentie van het Hof van Justitie van de EU over het ondernemersbegrip – de vraag of burgers  ondernemers kunnen zijn, volgens het aanbestedingsrecht. In rechtszaken die aan het Hof van Justitie EU zijn voorgelegd waar sociale ondernemingen en vrijwilligersorganisaties waren betrokken, stond vooral de vraag centraal of deze konden inschrijven. In Nederland is die vraag nog niet aan de rechter voorgelegd, maar dit gebeurde wel in een aantal zaken die de Italiaanse rechter aan het Hof van Justitie EU heeft doorverwezen. In Italië speelt vrijwilligerswerk een grote maatschappelijke rol; het recht op vrijwilligerswerk is zelfs in de grondwet opgenomen. Uit de jurisprudentie van de Europese rechter volgt dat om onder het begrip ondernemer te vallen geen specifieke rechtsvorm is vereist, dat het niet relevant is of wel of geen winstoogmerk wordt nagestreefd, en evenmin is een stabiele of regelmatige aanwezigheid op de markt een vereiste. Daarom kunnen ook burgerinitiatieven onder het ondernemersbegrip uit art. 1.1 van de Aanbestedingswet vallen. Nu vaststaat dat burgerinitiatieven onder het begrip ondernemer kunnen vallen, zal nader onderzocht dienen te worden wat wel onderscheidend is en of de huidige kaders van het Europees recht voldoende ruimte bieden om alsnog potentiele positieve effecten van burgerparticipatie te kunnen realiseren; zo niet, wat dan nodig is.

Daphne van Rhee, beleidsadviseur Maatschappelijke initiatieven bij de Gemeente Utrecht, lichtte vervolgens  toe aan de hand van praktijk voorbeelden hoe de Gemeente Utrecht maatschappelijke initiatieven een plek geeft in het gemeentelijk beleid.

Willem Janssen, onderzoeker bij het PPRC en de IOS-Hub, lichtte de juridische spanningsvelden toe die ontstaan door enerzijds de marktgerichte aanbestedingsregels en anderzijds de (politieke/maatschappelijke) wens om bepaalde taken te laten uitvoeren door burgerinitiatieven of sociale ondernemingen. Janssen besprak ook juridische oplossingen van hoe sociaal ondernemerschap binnen het aanbestedingsrecht gestimuleerd kan worden.

Voor meer informatie, zie de website van de NVvA.