Wetenschappelijk onderzoek

Aanbestedingsrecht en inkoopmanagement vanuit een multidisciplinair perspectief

In Nederland wordt volgens de OESO jaarlijks voor ca. € 120 miljard ingekocht door de publieke sector. Buiten Nederland en buiten Europa varieert de omvang van de markt voor overheidsopdrachten in BNP van 15% voor ontwikkelde landen tot meer dan 75% voor ontwikkelingslanden. Hiermee is het economische belang van deze sector evident.

De disciplines die zich met de bestudering van aanbesteden en inkoop bezig houden, zowel binnen de juridische, als binnen de economische wetenschappen (aanbestedingsrecht en inkoop management), staan sterk onder de invloed van schommelingen die op de economische markten plaatsvinden en onder de invloed van economische theorieën.

Interdisciplinair wetenschappelijk (en toegepast) onderzoek, juridisch en economisch, is niet meer weg te denken om deze marktsector te reguleren en te laten werken. Veel van de vragen die in de maatschappij op dit ogenblik een belangrijke rol spelen, kunnen enkel worden beantwoord aan de hand van economische én juridische inzichten die uitsluitend in samenwerking een correcte en consistente beantwoording kunnen vormen.

De inbreng van de twee disciplines schept de voorwaarden om te onderzoeken in hoeverre de aanbesteding wenselijk en zo ja, effectief kan zijn als beleidsinstrument om doelstellingen op sociaal en ander maatschappelijk terrein te verwezenlijken (werkloosheidsbestrijding, bevordering van duurzaamheid en innovatie, sociale insluiting, et cetera).

Leidend is de onderzoeksvraag ‘wat is de beste wijze om de markt voor overheidsopdrachten zodanig te reguleren dat de grootste economische en maatschappelijke voordelen behaald kunnen worden?’

 

Wetenschappelijk onderzoek aanbestedingsrecht

Met de Engelstalige term Public Procurement worden in het algemeen de inkopen van de overheid aangeduid. Met Public Procurement Law wordt normaliter – in klassieke termen – het recht aangeduid dat van toepassing is op de ‘aankopen’ van de overheid; of m.a.w. de regels die van toepassing zijn op de situaties waarin de overheid eigendom verwerft en waarbij sprake is van een uitgave van publieke middelen (waarbij het begrip middelen ruimer is dan strikt geldelijk). Naast de regelgeving die van toepassing is op deze aankopen van de overheid, zijn er ook ontwikkelingen op Europees niveau om die situaties waarin de overheid eigendom vervreemdt of ‘bezwaart’ (waarbij rechten onder burgers ‘verdeeld’ dienen te worden en/ of inkomsten kunnen worden gegenereerd) aan competitieve verdelingsprocedures te onderwerpen. Aldus lijkt zich derhalve geleidelijk een steeds meer samenhangend geheel van regels te ontwikkelen ten aanzien van transacties tussen de overheid en derde partijen.

Binnen de kaders van de onderzoekslijn ‘Towards a Consistent and Efficient Legal Framework for Public Procurement Law’ wordt onderzoek verricht op het terrein van het aanbestedingsrecht vanuit de volgende kruisbestuivende perspectieven: de verhouding tussen het internationaal, Europees en het nationaal aanbestedingsrecht; de verhouding tussen het aanbestedingsrecht enerzijds en het privaatrecht, het bestuursrecht, het strafrecht en het mededingingsrecht anderzijds; de verhouding tussen het aanbestedingsrecht en het aanbestedingsbeleid; de verhouding tussen het aanbestedingsrecht en de economische wetenschappen.

 

Inbedding onderzoek aanbestedingsrecht

De Utrechtse onderzoekers die in het PPRC participeren verrichten onderzoek op het terrein van het aanbestedingsrecht. Zij zijn verbonden aan de Faculteit Recht, Economie, Bestuur en Organisatie (REBO) en participeren in het multidisciplinaire onderzoeksprogramma RENFORCE, het Utrecht Centre for Regulation and Enforcement in Europe.

Een belangrijk thema in de laatste twee jaar is het kernwaardenproject geweest, een onderdeel van het bredere Europese kernwaardenthema van RENFORCE, dat zich richt op de manier waarop kernwaarden via regulering en handhavingsmechanismen het systeem van soevereiniteitsdeling tussen de Europese Unie en de lidstaten vormgeven (zie verder op de website van RENFORCE). Vanuit het aanbestedingsrecht heeft het spanningsveld bijzonder aandacht gekregen dat ontstaat als gevolg van de verschillende doelstellingen die overheden zich beogen te bereiken, enerzijds van sociale aard, anderzijds van economische aard.

 

PhD-onderzoek

Ir. Niels Uenk

Het onderzoek van Uenk richt zich op de gemeentelijke inkoop en aanbesteding van zorg en welzijn in het sociaal domein. Sinds 2007 zijn diverse taken in het sociaal domein bij de gemeente neergelegd, met de opdracht de zorg ook anders te benaderen. Deze taken worden in grote mate uitbesteed, en gemeenten hebben met de inkoop en aanbesteding een middel in handen om de nieuwe benadering van zorg in de praktijk te brengen. Niels brengt in zijn onderzoek in kaart hoe gemeenten inkopen in het sociaal domein, en welke inkooptechnieken gemeenten toepassen om opdrachtnemers te stimuleren om te innoveren in de zorgverlening. Hij heeft specifiek aandacht voor resultaatgericht inkopen (performance based contracting) in de zorg en de effecten die hiermee worden bereikt.

Dr. Willem Janssen

In zijn proefschrift (‘EU Public Procurement Law and Self-organisation’, Eleven International Publishing 2018) beschrijft en bediscussieert Janssen de invloed van het EU economisch publiek recht op de uitvoering van overheidsopdrachten door overheden. Hierbij wordt de nadruk gelegd op inbesteden en publiek-publieke samenwerking. Daarnaast richt het onderzoek zich op de regulering van de fase voorafgaand aan de totstandkoming van inbestedingen en dergelijke samenwerkingsverbanden. De noodzaak en mogelijkheid tot regulering en handhaving van de ‘make-or-buy decision’ worden geanalyseerd om te komen tot een coherent en efficiënt juridisch kader voor de markt voor overheidsopdrachten.

Mr. Gerrieke Bouwman

Het promotieonderzoek van Bouwman richt zich op  de organisatie van sociale diensten in het licht van de sociale markteconomie van de EU. Focus ligt daarbij op de inkoop door nationale overheden van diensten in het sociaal domein. Publieke taken in het sociaal domein zowel op EU-niveau als op het niveau van de individuele lidstaten worden geconfronteerd met grote uitdagingen, zoals de bezuinigingen ten gevolge van de financiële crisis. Er is behoefte aan een regelgevend kader dat ruimte biedt voor innovatie. Daarnaast worden gemeenten in de nieuwe aanbestedingsregelgeving verplicht sociale diensten boven een bepaalde drempel te gunnen middels een competitieprocedure. Het onderzoek richt zich op de juridische kaders en mogelijkheden voor de organisatie van de zorg in het sociaal domein door overheden zodat zij op de huidige en toekomstige uitdagingen kunnen inspelen.